Ιστορία των Θερμών

Τα Θέρμα στα κείμενα ξένων περιηγητών

Η πρώτη γραπτή αναφορά στα Θέρμα – από όσο γνωρίζουμε - είναι αυτή του P. Belon, γάλλου γιατρού και φυσιοδίφη που ήρθε στη Λήμνο το 1546. Ο Belon λοιπόν παρατήρησε πως στο νησί υπάρχει μια πηγή θερμών λουτρών, που στην κοινή γλώσσα οι Έλληνες την ονομάζουν Θερμές και που το νερό της δεν είναι τόσο ζεστό όσο άλλων. Γιατί μπορείς να βουτήξεις μέσα του αμέσως μόλις βγει από την πηγή, πράγμα που δε συμβαίνει σε άλλα λουτρά... Επίσης, δεν υπάρχει κανένα μεγάλο κτίσμα, αλλά μόνον ένα μικρό δωματιάκι όπου μπορεί ο καθένας να πάει να γδυθεί και να περάσει έπειτα σε ένα άλλο δωμάτιο, θολωτό. Εκεί υπάρχει μόνον μια μεγάλη λεκάνη από λειασμένη πέτρα, που παλιά είχε χρησιμοποιηθεί ως σαρκοφάγος. Η παροχή αυτής της πηγής δεν είναι μεγάλη, γι΄ αυτό δεν μπορούν να λουστούν πάνω από ένας - δυο κάθε φορά.

Περίπου δυο αιώνες αργότερα, το 1739, σύντομη αναφορά στα Θέρμα έκανε ο R. Pococke, ένας άγγλος νομικός και κληρικός, το ίδιο και ο γάλλος αριστοκράτης Choisseul – Gouffier που επισκέφτηκε τα Θέρμα την άνοιξη του 1785, επιμένοντας κυρίως στη σύσταση του νερού. Ο άγγλος βοτανολόγος και γιατρός J. Sibthorp σημείωσε στο ημερολόγιό του πως επισκέφτηκε την περιοχή των Θέρμων στις 21 και 22 Σεπτεμβρίου του 1794. Φαίνεται πως τίποτα δεν του έκανε εντύπωση στα λουτρά. Δεν έκανε κανένα σχόλιο. Ο άγγλος P. Hunt ήρθε στη Λήμνο στα τέλη του 18ου αιώνα. Σημείωσε πως τέσσερα μίλα μακριά από το Κάστρο (έτσι έλεγαν τότε τη σημερινή Μύρινα), περάσαμε ένα ελληνικό χωριό που το λένε Χόρους (μάλλον πρόκειται για το σημερινό χωριό Κορνός), όπου υπάρχει μια θερμή πηγή, που εξακολουθεί να λέγεται Θέρμια.

 Πάνω της, ο μεγάλος Χασσάν,, ο καπουδάν πασάς, έκτισε ένα άνετο λουτρό και ένα χάνι ή ξενώνα, για τους επισκέπτες που συχνάζουν εδώ για τις υποθετικές ιαματικές ιδιότητές της. Όταν φτάσαμε, λούζονταν αρκετοί άνθρωποι. Η διαδικασία είναι όμοια με αυτήν που χρησιμοποιείται στα τουρκικά χαμάμ, δηλαδή, στην αρχή προκαλείται μια δυνατή εφίδρωση, μετά, με δυνατό τρίψιμο με τρίχινο γάντι, ανοίγουν οι πόροι και χαλαρώνουν οι αρθρώσεις. Το νερό που το γευτήκαμε στην πηγή, ήταν πολύ ζεστό και μαλακό, μεταλλική όμως πρόσμιξη δεν ήταν αισθητή.

 Στα μέσα του 19ου αιώνα, το 1858, ο γερμανός αρχαιολόγος A. Conze, σημείωνε φθάσαμε στα θερμά λουτρά της Λήμνου, στους πρόποδες του βουνού Ηλίας, με μισογκρεμισμένες εγκαταστάσεις για τους επισκέπτες που λούζονται και πίνουν αυτό το νερό γιατί θεωρείται ιαματικό σε ρευματισμούς και σε δερματικές παθήσεις. Ο κληρικός Η. Tozer το 1889, δεν παρέλειψε μια επίσκεψη στα Θέρμα: φθάσαμε στην κοιλάδα με τα θερμά λουτρά, που τα επισκέπτονται συχνά για τις ιαματικές τους ιδιότητες. Το κτήριο που τα στεγάζει είναι μια κλειστή κατασκευή, με μια κεντρική αυλή σκεπασμένη με πλάκες και ανοικτή στην οροφή.

 Στις τέσσερις γωνίες του κτίσματος υπάρχουν δωμάτια για χρήση των επισκεπτών και, απέναντι από την είσοδο, βρίσκονται δυο χώροι λουτρών, με μαρμάρινες μπανιέρες... Ο Tozer φαίνεται να εκτίμησε την αποτελεσματικότητα του νερού των Θέρμων: Τα λουτρά είναι κατάλληλα, κυρίως για ρευματισμούς και για δερματικές παθήσεις. Οι άρρωστοι, επίσης, πίνουν το νερό, γιατί έχει την ιδιότητα να ανοίγει την όρεξη. Λένε ακόμη, πως αν πιείς, θέλεις να συνεχίσεις να πίνεις ολοένα και περισσότερο. Όταν το επισκέφτηκα, δεν υπήρχαν λουόμενοι.

 Το καλοκαίρι, όμως, μου είπαν, μαζεύονται πολλοί, και όσοι δεν μπορούν να στεγαστούν εδώ, εξυπηρετούνται από κάτι άθλιες εγκαταστάσεις, κοντά στα λουτρά. Ο γάλλος γεωλόγος de Launay, που επισκέφτηκε τη Λήμνο στα 1894, διασώζει μια ενδιαφέρουσα πληροφορία: Σύμφωνα με το μύθο, εκεί (στα Θέρμα) πήγε ο Ήφαιστος, στα παλιά χρόνια, για να γιατρέψει τα κτυπήματά του, μετά την πτώση του από τον ουρανό. Οι μικρές εγκαταστάσεις που υπάρχουν σήμερα, χρησιμοποιούνται από άντρες και γυναίκες σε μέρες διαφορετικές, όπως γίνεται σε όλα τα τούρκικα λουτρά. Όταν είναι η μέρα των γυναικών είναι διασκεδαστικό να βλέπεις να καταφτάνουν, πάνω στα άσπρα τους γαϊδούρια οδηγημένα από αγωγιάτες, οι τουρκάλες κυρίες, με ρούχα που θυμίζουν ευγενικές πυργοδέσποινες του μεσαίωνα πάνω στις ήσυχες φοράδες τους. Γιατί φορούν μια μακριά, κυματιστή ρόμπα και, πάνω στην άσπρη τους καλύπτρα που πλαισιώνει το πρόσωπό τους σκεπάζοντας μόνον το στόμα τους, έχουν δεμένη γύρω από το μέτωπο, σαν διάδημα, μια πράσινη ή κόκκινη ταινία.

Δεν είναι καθόλου βέβαιο πως ο H. Hauttecoeur, ένας βέλγος γεωλόγος που έζησε το πέρασμα από τον 19ο στον 20ο αιώνα, ήρθε πράγματι στη Λήμνο. Ήξερε ωστόσο πως οι θερμές πηγές της Λίντζα (άλλη ονομασία για τα Θέρμα) φημίζονται για τις θεραπευτικές ιδιότητες των νερών τους. Και πως το κτίσμα που τις περιλαμβάνει είναι μια κλειστή κατασκευή, γύρω από μια κεντρική αυλή καλυμμένη με μαρμάρινες πλάκες και πως έχουν φτιάξει μερικά, αρκετά άνετα, δωμάτια για τους λουόμενους. Ο γερμανός αρχαιολόγος και φιλόλογος C. Fredrich ήρθε στη Λήμνο την άνοιξη του 1904. Σημείωσε πως μέχρι τα Θέρμα ο δρόμος ήταν αρκετά καλός, ένα μέτρια διατηρημένο οδόστρωμα, όπου κινείται το μοναδικό όχημα των θρακικών νήσων, ένα είδος landau που μεταφέρει τους ανθρώπους στα θερμά λουτρά...πλησιάσαμε τα λίγα σπίτια της Θέρμης (Λίντζα). Τα λουτρά δεν τα είδα, γιατί έφτασα σε ώρα που τα χρησιμοποιούσαν οι γυναίκες...

Το κείμενο αυτό βασίστηκε στο βιβλίο της Β. Τουρπτσόγλου – Στεφανίδου, Ταξιδιωτικά και γεωγραφικά κείμενα για τη νήσο Λήμνο (15ος – 20ος αιώνας), που εκδόθηκε στη Θεσσαλονίκη το 1986.

You are here Ιστορία των Θερμών